Landgoed Oud Bussem

Oud Bussem ligt op de grens van Naarden en Huizen. Om precies te zijn: de Hofstede Oud Bussem, het enorme rietgedekte rijksmonument van architect Karel de Bazel, ligt in Naarden. De boerderijachtige gebouwen rechts daarvan liggen in Huizen, evenals het statige witte landhuis met de groengedekte aanbouw daarnaast.  

Vast staat, dat hier al in 1569 een landgoed was rond een grote boerderij, een hofstede. Van 1639 tot 1736 was de familie Hinlopen de eigenaar (de springende hinde in de tuin van het landhuis herinnert hieraan). In 1825 kocht Abraham Bredius (1782-1863) het landgoed. Bredius was eigenaar van twee bedrijven in Muiden:  buskruitmolen De Krijgsman en zoutziederij De Pauw. Hij liet op het landgoed zand afgraven, waardoor het landschap een ander aanzien kreeg. Hij kocht ook aangrenzende terreinen aan, bijvoorbeeld de villa  Zandhoeve (het latere Jan Tabak) met omliggend terrein. Op enige afstand van de boerderij liet hij een landhuis bouwen, waar hij zelf in ging wonen.

Het landgoed bleef na de dood van Bredius in de familie. Zijn zoon liet bij zijn overlijden in 1894 het landgoed na aan zijn zoon Abraham Bredius, een bekende kunstkenner, verzamelaar en directeur van het Mauritshuis. Deze bracht in het landhuis een museum onder met door hem aangekochte kunstwerken. Het landgoed heette in die tijd in de volksmond gewoon het Bosch van Bredius.

Van Woensel Kooy
In 1902 kocht Joannes van Woensel Kooy het landgoed. Zijn ideaal was om er een modelboerderij/melkerij te bouwen. Hij richtte daarvoor tezamen met de erfgooier Floris Vos, die verstand had van agrarisch ondernemen, de  Exploitatiemaatschappij Oud-Bussum op. Het kapitaal van de maatschappij, groot 1.500.000 gulden, was voor het grootste deel afkomstig van Woensel Kooy en zijn vrouw Davida Willemina Hacke. Familie van Floris Vos had 13% van het bedrag ingebracht. Helaas maakte Joannes Woensel Kooy de voltooiing van de Hofstede niet mee, omdat hij kort na de eerste steenlegging van het prachtige door Karel de Bazel ontworpen gebouw in 1903 overleed.

De weduwe van Joannes nam zijn plaats in het bestuur van de maatschappij in. Floris Vos was naast bestuurslid van de maatschappij ook directeur van de Hofstede. Hij was veel te eigenwijs om zich veel gelegen te laten liggen aan de opvattingen van zijn medebestuurslid Davida van Woensel Kooy. In 1907 kregen ze ruzie, wat ertoe leidde dat de maatschappij geliquideerd werd. De maatschappij werd failliet verklaard en Floris Vos kocht in 1908 met een medefinancier uit de failliete boedel de boerderij/melkerij. Deze bleef tot 1940 in bedrijf. Vos overleed in 1943.

De rest van het landgoed werd in 1908 door twee andere partijen gekocht. De ‘Exploitatiemaatschappij Bosch van Bredius’ liet in 1909 op haar deel het hotel ‘Bosch van Bredius’ bouwen, dat in 1910 geopend werd en in 1945 door een bombardement verwoest werd.

Van Leeuwen Boomkamp
In 1926 kwam het landhuis/museum in handen van de zakenman Pieter van Leeuwen Boomkamp die het liet afbreken en in 1929 het huidige gebouw, naar ontwerp van architect D.F. Slothouwer, liet bouwen. Van Leeuwen Boomkamp was een prominente NSB’er en had relaties met Hermann Göring. Na de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van zijn landgoed als straf voor de NSB-keuze van Van Leeuwen Boomkamp door de Staat verbeurd verklaard, ter compensatie van verloren gegaan natuurschoon elders en van andere schade die de oorlog had veroorzaakt. De familie Van Leeuwen Boomkamp hield na de verbeurdverklaring nog wel andere percelen in bezit.

Vanaf 1950 deed het landhuis dienst als de ‘Noord-Hollandse Buitenkliniek voor kinderen’. Jaarlijks herstelden er ruim 200 kinderen met vooral aandoeningen van de luchtwegen, acute reuma en spierdystrofie. Vanaf 1964 tot 1973 was hier de Van Creveldkliniek (hemofiliekliniek) gevestigd. Hemofilie is een erfelijke ziekte die alleen bij jongens voorkomt en die er voor zorgt dat het bloed niet goed kan stollen.

Het boerenbedrijf dat  gelegen was tussen de Hofstede en het landhuis werd tussen 1956 en 1974 uitgeoefend door de broers (en erfgooiers) Herman en Gerard van Eijden, die daarna uitweken naar de IJsselmeerpolders.

De uitgeverij Strengholt kocht in 1969 de Hofstede van de erven Vos. Deze uitgeverij bood  Radio Noordzee onderdak, die een opnamestudio in het gebouw vestigde. Vanaf 2013 waren er ook andere commerciële radiozenders in gevestigd. In 2024 verhuisde Strengholt en sindsdien maakt alleen vermogensbeheerder Dasym nog gebruik van het pand.

Het landhuis is sinds 1992 in handen van SAS-instituut. SAS is een wereldwijd softwarebedrijf voor data en AI. Het verbouwde het landhuis en restaureerde en verbouwde de bijgebouwen sindsdien ingrijpend. Het park met oude bomen eromheen bleef  behouden. In 2011 werd er een lange nieuwbouwvleugel, de Orangerie, aangebouwd. Het geheel is een rijksmonument.

Bronnen: www.hofstedeoud-bussem.nl, De Omroeper jaargang 22 nr. 1, persoonsgegevens uit Archief Gooi en Vechtstreek, de Gooi- en Eemlander van verscheidene data.

Klaas Oosterom en Eric Bor